آن تا به آن راغب شوند - دهم بناى كلام بر خوف و رجا نهادن يعنى گاهى از عظمت و كبريا و هيبت الهى سخن راندن تا از آن خايف شوند و وقتى رحمة و مغفرت و مهربانى حضرت عزت را تقرير كنند تا به آن اميدوار شوند پس هر موعظه كه مشتمل باشد بر اين سخنان سبب منفعت مؤمنانست بعد از امر بابلاغ حجة بيان تعليل آن ميفرمايد كه . وَ ما خَلَقْتُ الْجِنَّ وَ الْإِنْسَ و نيافريديم پريان و آدميان را إِلَّا لِيَعْبُدُونِ مگر بعلة آنكه بپرستند مرا بر وجه اختيار نه بطريق اجبار گويند مراد آنست كه خلق بندگان نكردم مگر بجهة آنكه امر كنم ايشانرا بعبادت و مؤيد اينست قوله و ما امروا الا ليعبدوا اللّه و مجاهد ليعبدون بمعنى ليعرفون تفسير نموده يعنى نيافريديم هيچ يك از جن و انس را مگر آنكه مرا بشناسند و بصفاة ثبوتيه و سلبيه من عارف گردند پوشيده نماند كه غرض اصلى از خلق بندگان تعريض مثوبة است بر ايشان نه عبادت و نه معرفة و ليكن چون ثواب حاصل نميشود مگر بعبادت گوئيا كه عبادة غاية خلقست نه ثواب و غرض او سبحانه از امر بعبادت مجرد ايصال نفع است ببندگان نه جرّ نفع از ايشان به خلاف شأن ملّاك با عبيد فح غرض مالك جميع عباد را در امر بعبادت آن استكه بوسيلهء آن در نشأه آخرة فايض شوند و از حضيض چاه شقاوت خلاص شده بذرؤه جاه سعادت رسند نه آنكه تحصيل ارزاق خود كنند و اطعام مالك چه او سبحانه غنى مطلق است و متفضل بر جميع بندگان و معطى ارزاق ايشان خواه بعبادت مشغول شوند يا نه و از اينجهة ميفرمايد كه . ما أُرِيدُ مِنْهُمْ نميخواهم از بندگان مِنْ رِزْقٍ هيچ روزى وَ ما أُرِيدُ أَنْ يُطْعِمُونِ و نميخواهم كه طعام دهند مرا بلكه رزق و اطعام صفت منست و بس پس در تاكيد كلام ميفرمايد كه . إِنَّ اللَّهَ بدرستى كه خداى هُوَ الرَّزَّاقُ اوست روزى دهنده جميع خلايق نه غير او پس در اين باب محتاج به غير نباشد ذُو الْقُوَّةِ خداوند توانائى الْمَتِينُ استوار در توانائى خود يعنى قادريست كه بليغ الاقتدار و كامل القدرتست بر وجهى كه گرد عجز بر گرد سرادقات او نگردد پس نه در كامليتش فتورى و نه در قوة روزى و بنده نوازيش قصورى جلت قدرته چون كفار قريش با وجود اين دلايل ظاهره كه دالند بر قدرت قاهرهء او سبحانه در عناد افزوده بوى نگرويدند از اينجهت تخويف ايشان ميفرمايد كه . فَإِنَّ لِلَّذِينَ ظَلَمُوا پس بدرستى مر آنان را كه ستم كردند بر خود بكفر يا بر رسول بتكذيب ذَنُوباً بهره‌ايست از عذاب مِثْلَ ذَنُوبِ أَصْحابِهِمْ مانند بهرهء ياران ايشان يعنى نظير ايشان در كفر و عناد از امم مكذبه مانند قوم نوح و عاد و ثمود مراد آنست كه بايشان خواهد رسيد آنچه بامم